جنگ ایران و عراق

0

جنگ ایران و عراق, جنگ طولانی‌مدت نظامی بین ایران و عراق در طول دهه ۱۹۷۰. جنگ کلاسیک در روز 22 سپتامبر1980 مصادف با 30 شهریور سال 1359 خورشیدی , با ورود نظامیان ارتش عراق به خاک و مرز ایران و بمباران نقاطی از ایران رسما آغاز شد.

هر چند که عراق ادعا کرد که جنگ در اوایل ماه سپتامبر آغاز شده‌است. جنگ با آتش‌بس خاتمه یافت, هر چند که از سرگیری روابط دیپلماتیک عادی و عقب‌نشینی نیروهای نظامی تا امضای یک توافقنامه رسمی صلح در ماه در 25 مرداد 1369 آغاز نشد.

ریشه‌های جنگ در تعدادی از اختلافات ارضی و ارضی بین عراق و ایران قرار داشت. عراق می‌خواست کنترل منطقه مرزی نفت‌خیز خوزستان ایران را به دست بگیرد، منطقه‌ای که عمدتاً توسط عرب‌های قومی ساکن شده بود که در طی آن عراق به دنبال گسترش نوعی از حق حاکمیت بود.

صدام‌ حسین، رئیس‌جمهور عراق، می‌خواست حاکمیت کشورش را بر دو کرانه اروند رود (شط العرب)، رودخانه‌ای که از محل تلاقی دو رود دجله و فرات تشکیل شده‌ بود، مستحکم کند.

صدام همچنین نگران تلاش‌های دولت انقلابی اسلامی ایران برای برانگیختن شورش در میان اکثریت شیعه عراق بود.

عراق از بی‌نظمی ظاهری و موقعیت دولت جدید ایران در مخالفت با ایالات‌متحده در مورد تسخیر سفارت آمریکا در تهران توسط شبه نظامیان ایرانی و تضعیف روحیه نیروهای مسلح ایران استفاده کرد.

درشهریور ماه  سال 1359 ارتش عراق به دقت در امتداد جبهه وسیعی به سمت  خوزستان ایران  حرکت کرد و ایران را که در جریان و رخداد انقلاب بود را غافلگیر کرد.

 نیروهای عراق شهر خرمشهر را تصرف کردند اما نتوانستند مرکز مهم پالایش نفت آبادان را در اختیار بگیرند 

 تا آذر ماه سال 1365 این تهاجم عراق در حدود ۵۰ تا ۷۵ مایل (معادل ۸۰ تا ۱۲۰ کیلومتر) در داخل ایران را به تصرف خود درآورد  اما با  مقاومت غیرمنتظره ای از طرف عراق توسط  ایران متوقف شد.

 نیروهای مسلح ایران با استفاده از شبه نظامیان انقلابی (سپاه پاسداران) برای تقویت نیروهای مسلح خود، شروع به مهار عراقی‌ها کردند تا در سال 1360 متوقف و عقب نشینی کنند. 

ایرانی‌ها برای اولین بارعراقی‌ها را از رودخانه کارون به عقب راندند و سپس خرمشهر را در سال 1361 دوباره آزاد کردند. بعد از آن، عراق به طور داوطلبانه نیروهای خود را ازسرزمین‌های ایران خارج کرد و به دنبال یک قرارداد صلح با ایران بود.

اما ایران تحت رهبری آیت الله خمینی و با توجه به دلایل و موقعیت ، سرسخت باقی ماند و جنگ را ادامه داد و صلح عراقی ها را نپذیرفت.

دفاع عراق زمانی محکم شد که نیروهای آن از خاک خود دفاع می‌کردند و جنگ به بن‌بستب ا یک جبهه ساکن، مستحکم در داخل و در امتداد مرز عراق تبدیل شد.

هر دو کشور درگیرحملات هوایی و هوایی پراکنده علیه شهرهای دیگر و تاسیسات نظامی و نفتی شدند.

آن‌ها همچنین به کشتی تانکرهای نفت یکدیگر در خلیج‌فارس حمله کردند(شروع کننده جنگ نفت کش ها عراقی ها بودند که می خواستند مانع از صادرات ایران بشوند.) و حملات ایران به تانکرهای نفت و دیگر کشورهای حامی عراق باعث شد تا آمریکا و چندین کشور اروپایی غربی به کشتی‌های جنگی در خلیج‌فارس کمک کنند و آمریکا چند حمله به مواضع ایران انجام داد.

ظرفیت صادرات نفت هر دو کشور در زمان‌های مختلف به خاطر حملات هوایی و کاهش صادرات نفت به شدت کاهش یافت و کاهش ناشی از درآمد آن‌ها و درآمده‌ای ارز خارجی این کشورها برنامه‌های توسعه اقتصادی این کشورها را مختل یا تعطیل کرد.

عربستان‌سعودی، کویت و دیگر کشورهای عربی همسایه و عربی به طور علنی تامین کننده منابع مالی عراق شدند. در حالی که تنها متحدین اصلی ایران سوریه و لیبی بودند.

عراق در اواسط دهه ۱۹۸۰ به دنبال شکایت از ایران بود ، اما اعتبار بین‌المللی آن به دلیل گزارش‌هایی مبنی بر استفاده از سلاح‌های شیمیایی مرگبار علیه نیروهای ایرانی و همچنین علیه شهروندان کرد – عراقی زیر سوال رفت

در اواسط دهه ۱۹۸۰، بن‌بست نظامی ادامه یافت، اما در مرداد سال 1367، اقتصاد رو به وخامت ایران و دستاوردهای اخیر عراق در میدان نبرد و دخالت مستقیم کشورهایی مثل آمریکا در جنگ که هواپیمای مسافربری ایران را سرنگون کرد، ایران را مجبور به پذیرش آتش‌بس با وساطت سازمان ملل کرد .

اصطلاح

جنگ ایران و عراق به جنگ تحمیلی , دفاع مقدس و جنگ ایران و عراق شناخته می شود.

این جنگ در بین کشورهای عربی و عراق جنگ قادسیه هم گفته می شود. جنگ قادسیه جنگی بود که در قرن 7 هجری بین ایران و اعراب رخ داد که باعث شکست و سقوط سلسله ساسانیان و اشغال ایران به دست اعراب شد.

قطعنامه 348 شورای امنیت

قطعنامه ۳۴۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد که در تاریخ 7 خرداد 1353 تصویب شد، سندی بین‌المللی درباره بررسی وضعیت روابط ایران و عراق است.

این قطعنامه به بیان این موضوع ادامه داد که هر دو طرف با رعایت دقیق قرارداد آتش‌بس روز ۷ مارس موافقت کردند .

قطعنامه ۳۴۸ با ۱۴ رای موافق تصویب شد؛ جمهوری خلق چین در رای‌گیری شرکت نکرد.


قرار داد 1975 الجزایر

قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر (که معمولاً به عنوان اعلامیه الجزیره شناخته می‌شود) توافقی بین ایران و عراق برای حل اختلافات مرزی و درگیری‌ها (مانند شط‌العرب است که در ۱۳ ژوئن و ۲۶ دسامبر ۱۹۷۵ به امضا رسید.

هدف از این قرارداد پایان اختلافات میان عراق و ایران در شط‌العرب است، اما دلیل اصلی برای عراق پایان دادن به شورش کردها بود.

کم‌تر از شش سال پس از امضای پیمان، در تاریخ ۱۷ سپتامبر ۱۹۸۰، عراق معاهده را ملغی کرد .

اما تحت قوانین بین‌المللی، یک کشور نمی‌تواند یک جانبه معاهده را رد کند، و این پیمان هیچ شرطی برای نسخ یک طرفه قرار داد از سوس یک کشور ندارد.

قرار داد الجزایر با میانجیگری رهبر الجزایر بین شاه ایران و رئیس جمهور عراق
از چپ به راست محمدرضا شاه پهلوی – هواری بومدین رهبر الجزایر و صدام حسین رئیس جمهور عراق

گروگانگیری سفارت ایران در لندن

در سال 1359 گروهی تحت نام الشهید که خود را طرفدار خودمختاری خوزستان خطاب می کردند.

به سفارت ایران حمله کردند و 5 روز این سفارتخانه را به گروگان گرفتند.

خواسته های اولیه آنها آزادی 91 فرد (عرب) در خوزستان بود.

در نهایت 26 گروگان آزاد شدند و 5 نفر کشته و همچنین یک نفر از اعضای این گروهک دستگیر شدند.

تنها باز مانده و دستگیر شده این گروهک بعدها در دادگاه اعتراف کرد که در عراق و تحت نظر نیروهای بعث آموزش دیده است.

فوزی بداوی نژاد در لندن محاکمه و به حبس ابد محکوم شد و به حکومت ایران تحویل داده نشد.

اما سال 2008 آزاد شد.

جنگ ایران و عراق در سال 1359

جنگ ایران و عراق در سال 1360

عملیات محمد رسول الله (ص)

عملیات محمد رسول الله (ص) در تاریخ 12 دیماه سال 1360 با هدف انهدام دشمن و نشان دادن قدرت تهاجمی و نفوذی ایران در منطقه نوسود کرمانشاه آغاز شد.

جنگ ایران و عراق در سال 1361

عملیات فتح المبین

عملیات فتح المبین در تاریخ 2 فروردین سال 1361 با هدف انهدام دشمن و آزادسازی ارتفاعات و مناطق جنوب کشور در منطقه غربی رودخانه کرخه با رمز ” یازهرا (س) یا زهرا (س) یا زهرا (س) انجام شد.

این عملیات در سه مرحله انجام شد. که بخش بزرگی از مناطق اشغالی جنوب غربی ایران را آزاد کرد

آیت الله خمینی با ارسال پیامی به رزمندگان این عملیات را فتح الفتوح نامیدند.

عملیات بیت المقدس

عملیات بیت المقدس در تاریخ 10 اردیبهشت سال 1361 انجام شد.

اهداف این عملیات عبارت بودند از :

  1. آزاد سازی خرمشهر, هویزه ,ایستگاه حسینیه و جاده اهواز به خرمشهر
  2. انهدام و اخراج ارتش عراق از مرزهای ایران

این عملیات که با رمز یا علی ابن ابی طالب (ع) انجام شد :

در مرحله دوم هویزه آزاد شد . و در مرحله سوم پس از 578 روز اشغال شهر خرمشهر به دست ارتش عراق , خرمشهر آزاد شد.

عملیات رمضان

عملیات رمضان در تاریخ 23 تیرماه سال 1361 در شرق بصره انجام شد.

هدف دفاع از کشور و انهدام دشمن و دور کردن ـ آنها از شهرهای جنوبی ایران بود.

عملیات ثارالله

عملیات ثارالله به منظور آزادسازی ارتفاعات قصر شیرین در 15 مرداد ماه سال 1361 انجام شد. در منطقه عملیاتی قصر  شیرین انجام شد.

عملیات مسلم بن عقیل

عملیات مسلم بن عقیل  در غرب سومار و ارتفاعات این منطقه انجام شد.

این عملیات در تاریخ 13 مهرماه سال 1361 انجام شد.که ارتفاعات مسلط به عراق  و پاسگاه مرزی ایران آزاد و منطقه پاکسازی شد.

عملیات محرم

عملیات محرم در تاریخ 10 آذر ماه سال 1361 به منظور تصرف ارتفاعات و سرکوب دشمن  در جنوب غربی دهلران و منطقه عین خوش انجام شد.

این عملیات در سه مرحله انجام شد که در نهایت منجر به دستیابی به چند ارتفاع مهم و دسترسی به حوزه نفتی موسیان و عنبر شد.

عملیات والفجر مقدماتی

عملیات والفجر مقدماتی که در تاریخ 17 بهمن 1361 انجام شد.

به منظور انهدام نیروهای ارتش عراق  در منطقه عملیاتی فکه – چزابه انجام گرفت.

در پایان این عملیات غیر از آزاد  سازی چند پاسگاه ایران چند پاسگاه عراق هم به دست نیروهای ایرانی افتاد.

جنگ ایران و عراق در سال 1363

عملیات  خیبر

عملیات خیبر در تاریخ سوم اسفند ماه سال 1363 در منطقه هورالهویزه و جزایر مجنون انجام شد.

رمز این عملیات یا رسول الله (ص) بود.

تصرف و تامین جزایر مجنون و بخشی از هویزه از اهداف این عملیات بود.

در نتیجه این عملیات جزیره مجنون آزاد شد.

عملیات میمک

عملیات میمک یا عاشورا در تاریخ 25 مهر 1363 در ارتفاعات میمک با هدف آزادسازی این ارتفاعات و انهدام دشمن در سه محور انجام شد.

در نهایت این عملیات منجر به آزادسازی ارتفاعات مهم این منطقه و چندین پاسگاه مرزی شد.

عملیات بدر

عملیات بدر  در تاریخ 19 اسفند ماه سال 1363 در شرق رودخانه دجله انجام شد.

در این عملیات بخش وسیعی از مناطق نفت خیز هورالهویزه و پاسگاهای دشمن گرفته شد.

عملیات والفجر هشت

جنگ ایران و عراق در سال 1365

عملیات کربلای 1

این نوشته در حال تکمیل شدن است

عملیات کربلای 1 در تاریخ 9 تیرماه سال 1365 توسط سپاه پاسداران با رمز “یا ابوالفضل العباس (ع) ” در منطقه مهران در استان ایلام انجام شد.

عراق از مدتها قبل شهر مهران را به تصرف خود در آورده بود. و از این شهر و تصرف آن به عنوان تبلیغات به نفع خود استفاده می کرد.

قرارگاه نجف انجام این عملیات را برعهده گرفت.

در این عملیات 6 لشکر و 3 تیپ و 3 گردان حاضر بودند.

در پایان این عملیات شهر مهران ارتفاعات قلاویزان پاسگاه فرخ آباد و ارتفاعات و روستاهای بزرگ و مهمی از عراق پس گرفته شد.

و به تجهیزات و یگان های ارتش عراق خسارت های زیادی وارد شد.و تعدادی از نیرو های عراقی اسیر شدند.

عملیات نامنظم فتح یک

عملیات فتح یک آغازگر جنگی نامنظم  با هدفی معین بود.

این عملیات در تاریخ 19 مهرماه سال 1365 بر روی تاسیسات نفتی کرکوک عراق و برخی مراکز و تاسیسات و پایگاه شهر مذکور انجام شد.

جنگ ایران و عراق در سال 1367

بمباران شیمیایی شهرهای ایران

بمباران شیمیایی شهر سردشت

ساعت 16:30 روز یکشنبه 7 تیرماه سال 1367 هواپیماهای عراقی 7 نقطه از شهر سردشت را بمباران شیمیایی از نوع گاز خردل کردند .

119 نفر شهید شدند و بیش از 8 هزار نفر هم مجروح و شیمیایی شدند و از عواقب این تجاوز نامیمون تا پایان عمر رنج می برند.

سردشت اولین شهر شیمیایی شده در جهان است که بازتاب گسترده ای در جهان داشت.

بمباران شیمیایی روستای زرده

مقاله اصلی بمباران شیمیایی روستای زرده را در اینجا ببینید

ساعت 6 صبح روز 31 تیرماه سال 1367 در حالی که چند روز از پذیرش قطعنامه 538 از طرف ایران نگذشته بود.

هواپیماهای عراقی روستاهای کرمانشاه از جمله بان زرده شهرستان دالاهو را بمباران کردند. مردم یارسان این منطقه برای عید قربان به زیارتگاه بابا یادگار آمده بودند.

275 نفر در این حمله شیمیایی کشته شدند. و تعداد زیادی هم برای همیشه شیمیایی شدند که تا آخر عمر از عوارض این حمله شیمیایی در عذاب باشند.

روستای زرده به دهکده شیمیایی ها معروف است. مقارن بودن این حمله وحشیانه با عملیات مرصاد باعث شد کمتر هم وطنی از این رنج وارد شده به هموطنان باخبر باشد.

بمباران شیمیایی کردهای عراق

بمباران شیمیایی حلبچه

25 اسفند سال 1367 بود فرمان حمله شیمیایی به این شهر از طرف صدام صادر شد و در جریان این حمله شیمیایی وحشیانه بیش از 5هزار غیر نظامی و بی گناه در یک نیمروز جان خود را ازدست دادند.

حلبچه شهر کردنشین عراق10-15 کیلومتر با مرز ایران و حدود 225 کیلومتر با بغداد فاصله دارد مردمان حلبچه کرد هستند.

flfhvhk adldhdd aiv pgf]i بمباران حلبچه
بمباران شیمیایی حلبچه

آمار کل شهدای جنگ تحمیلی

آمار شهدا

آمار کل شهدا و کشته شدگان جنگ تحمیلی در ایران ۲۱۳۲۵۵ نفر می باشد که طبق دسته بندی زیر مشخص شده اند. منبع تعداد شهدا

آمار کل شهدا ۲۱۳۲۵۵ ﻧﻔــﺮ
درگیری مستقیم با دشمن ۱۵۵۰۸۱ ﻧﻔﺮ 
حملات به شهرهای ایران ۱۶۱۵۴ ﻧﻔﺮ
سایر موارد ۹۸۸۹ ﻧﻔﺮ
حوادث متفرقه ۱۱۸۱۴ ﻧﻔﺮ 

شهدای ایران بر اساس تاهل

تعداد شهدای متاهلتعداد شهدای مجرد
۲۱۳۲۵۵ ﻧﻔــﺮ ۵۵۹۹۶ ﻧﻔﺮ

تعداد شهدای ایران از نظر سنی

14 سال و کمتر  ۷۰۵۴ ﻧﻔﺮ
15 تا 19 سال  ۶۵۵۷۵ ﻧﻔﺮ
20 تا 23 سال ۸۷۱۰۶ ﻧﻔﺮ
24 تا 29 سال ۲۲۷۰۳ ﻧﻔﺮ
30 سال و بالاتر ۳۰۸۱۷ ﻧﻔﺮ 

شهدای ارتش ایران

کادر ارتش ۹۰۸۹ ﻧﻔﺮ
سرباز ارتش ۳۶۹۶۵ ﻧﻔﺮ

شهدای سپاه پاسداران

کادر  ۲۳۱۹۹ ﻧﻔﺮ
سرباز ۱۶۷۳۸ ﻧﻔﺮ

شهدای ژاندارمری (نیروی انتظامی)

کادر ۲۹۲۶ ﻧﻔﺮ
سرباز ۵۶۷۲ ﻧﻔﺮ

سایر شهدای جنگ تحمیلی

شغل آزاد ۳۱۶۷۴ ﻧﻔﺮ
دانش آموز ۳۲۲۷۵ ﻧﻔﺮ
دانشجو ۲۶۰۸ ﻧﻔﺮ
روحانی ۲۷۴۲ ﻧﻔﺮ
بیکار ۶۱۲۸ ﻧﻔﺮ
دولتی ۲۶۲۹۳ ﻧﻔﺮ
بسیج ویژه ۲۳۲۹ ﻧﻔﺮ
خانه دار ۳۱۳۶ ﻧﻔﺮ
کودک ۲۹۰۶ ﻧﻔﺮ
غیرایرانی ۴۵۶۴ ﻧﻔﺮ

رابطه کنونی ایران و عراق

رابطه بین این دو ملت پس از فروپاشی صدام حسین بسیار زیاد شده است، ایران و عراق از منافع مشترک بسیاری برخوردار هستند، زیرا آنها دشمن مشترک آنها یعنی داعش در عراق و سوریه وجود داشت.

ایران به عراق کمک قابل توجهی کرده است و این امر موجب شد تا نفوذ سیاسی زیادی در دولت جدید شیعی عراق به دست آید.

عراق نیز به شدت وابسته به ایران با ثبات و پیشرفته تر برای نیازهای انرژی خود است

مسئله بازپرداخت جنگ باقی مانده است. برآورد سازمان ملل متحد نشان می دهد که عراق حدود 149 میلیارد دلار بدهکار است، در حالی که ایران ادعا می کند که با در نظر گرفتن اثرات مستقیم و غیرمستقیم، هزینه جنگ به یک تریلیون دلار می رسد.

ایران در سال های اخیر تمایلی درخواست و فشار به این بازپرداخت خسارات جنگ و حتی اشکال کمک مالی را نیز پیشنهاد داده است.

به احتمال زیاد این موضوع به نفع ایران برای حفظ ثبات سیاسی عراق است، و اعمال این هزینه های بازپرداخت بیشتر به ملتی که در حال حاضر فقیر شده اند، بیشتر مشکل خواهد شد.

مهمترین عامل سیاست خارجی فعلی عراق، شکنندگی سازمانی دولت پس از سرنگونی صدام حسین است. نیاز عراق به هر متحدانی که می توانند ثبات و توسعه را به ارمغان بیاورند به ایران اجازه داد تا نفوذ قابل توجهی بر دولت جدید عراق داشته باشد؛ با وجود خاطرات ماندگار جنگ.

عراق در حال حاضر یک کشور بسیار ضعیف است

در حال حاضر به نظر می رسد که عراق در حال جذب دو جهت مخالف برای یک رابطه واقعی است،رابطه با ایران که می تواند منبع قابل اعتماد قدرت و همچنین پشتیبانی نظامی از شبه نظامیان و گروه های سیاسی نفوذ شیعی را فراهم کند.

و رابطه با ایالات متحده که در جهت مخالف قرار دارد، چرا که آنها با حمایت نظامی در قالب حملات هوایی و توپخانه، به امید ایجاد یک متحد پایدار در منطقه، به عراق کمک های قابل توجه اقتصادی ارائه می دهند.

و عراق به همین دلایل تمایلی ندارد که این دو طرف سیاسی را از دست بدهد.

یکی دیگر از عوامل مهم بر روابط دو کشور عراق و ایران ، منافع فرهنگی مشترک شهروندان خود است، زیرا هر دو مایل هستند آزادانه از بسیاری از مراکز مقدس در هر دو کشور بازدید کنند.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.